Feline Aortic Thromboembolism (FATE) ภาวะลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดแดงในแมว
วันนี้ขอพามารู้จักกับ “น้องสวย” แมวที่เคยเผชิญกับภาวะฉุกเฉินที่อันตรายและมีอัตราการเสียชีวิตค่อนข้างสูง แต่วันนี้น้องกลับมาเดิน วิ่งเล่น และใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติแล้ว อาจจะยาวนิดหนึ่งแต่เป็นเคสที่หมอประทับใจมากครับ 
จุดเริ่มต้น…จากอาการขาหลังอ่อนแรงเฉียบพลัน
น้องสวยถูกพามาพบสัตวแพทย์ด้วยอาการขาหลังอ่อนแรงอย่างรุนแรง เดินขากะเผลก และร้องเจ็บเมื่อสัมผัสบริเวณขา
จากการตรวจร่างกายพบว่า
– อุ้งเท้าหลังซ้ายมีสีม่วงคล้ำและเย็นกว่าขาข้างอื่น
– ไม่พบชีพจรบริเวณขาหลังซ้าย
– มีอาการเจ็บปวดอย่างชัดเจน
อาการเหล่านี้ทำให้สงสัยภาวะ ลิ่มเลือดอุดตันหลอดเลือดแดง (Arterial Thromboembolism) ซึ่งส่งผลให้เลือดไม่สามารถไหลเวียนไปเลี้ยงกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อบริเวณขาได้ตามปกติ
คุณหมอจึงส่งต่อมาให้เริ่มโปรโตคอลการรักษา FATE และวินิจฉัยอื่นๆเพิ่มเติมทันที
ตรวจเพิ่มเติมพบโรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัว (HCM phenotype)
หลังจากตรวจประเมินอย่างละเอียด ทั้งการเอกซเรย์ทรวงอก อัลตราซาวนด์หัวใจ (Echocardiography) ตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ วัดความดันโลหิต และตรวจเลือด พบว่าน้องมีลักษณะกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวร่วมกับความผิดปกติของการคลายตัวของหัวใจ
ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจหนาตัวสามารถทำให้เลือดไหลเวียนภายในหัวใจผิดปกติ เกิดการคั่งของเลือดและเพิ่มความเสี่ยงต่อการก่อตัวของลิ่มเลือด เมื่อลิ่มเลือดหลุดออกจากหัวใจและไปอุดตันหลอดเลือดแดงที่เลี้ยงขาหลัง จึงทำให้เกิดอาการอ่อนแรงหรืออัมพาตเฉียบพลันได้
ทำไมโรคนี้ถึงอันตรายมาก?
FATE ถือเป็นหนึ่งในภาวะฉุกเฉินทางหัวใจที่รุนแรงในแมว และมีอัตราการเสียชีวิตสูง โดยเฉพาะในรายที่มีการอุดตันหลายขา มีภาวะหัวใจล้มเหลวร่วมด้วย หรือมีการขาดเลือดของเนื้อเยื่ออย่างรุนแรง
หากกล้ามเนื้อไม่ได้รับเลือดไปเลี้ยงเป็นเวลานาน อาจเกิดภาวะเนื้อเยื่อขาดเลือดจนตาย (Ischemic necrosis) ซึ่งในบางรายอาจจำเป็นต้องพิจารณา ตัดขา (Amputation) หากเนื้อเยื่อเสียหายถาวรและไม่สามารถฟื้นตัวได้ ทั้งนี้ต้องประเมินสภาพหัวใจและความเหมาะสมในการผ่าตัดร่วมด้วย
นอกจากนี้ยังอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะโพแทสเซียมในเลือดสูงจากการกลับมาไหลเวียนของเลือด (Reperfusion injury) ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน
การรักษาและติดตามอาการ
– น้องสวยได้รับการดูแลด้วยการควบคุมความเจ็บปวด การรักษาภาวะลิ่มเลือดอุดตัน การป้องกันการเกิดลิ่มเลือดซ้ำ และการดูแลโรคหัวใจร่วมด้วย
– ในช่วงแรกจำเป็นต้องติดตามอาการอย่างใกล้ชิด ทั้งการไหลเวียนเลือดบริเวณอุ้งเท้า สีและอุณหภูมิของขา ความสามารถในการเคลื่อนไหว รวมถึงภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
– เมื่อผ่านไปประมาณ 1 เดือน และเจ้าของพามาติดตามอาการ พบว่าสีอุ้งเท้าของน้องกลับมาใกล้เคียงปกติ อาการเจ็บปวดและการเคลื่อนไหวดีขึ้นอย่างชัดเจน จนสามารถกลับมาเดินและวิ่งเล่นได้อีกครั้ง 
สิ่งสำคัญที่อยากชื่นชมมากที่สุดคือเจ้าของน้องสวย
ต้องขอชื่นชมเจ้าของที่สังเกตเห็นความผิดปกติและรีบพาน้องมาพบสัตวแพทย์อย่างรวดเร็ว เพราะภาวะนี้เป็นโรคที่มีความรุนแรงสูง การได้รับการประเมินและรักษาอย่างทันท่วงทีมีความสำคัญอย่างมากต่อโอกาสในการรอดชีวิตและการฟื้นตัวของขา
แม้ไม่ใช่แมวทุกตัวที่เป็น FATE จะสามารถกลับมาเดินได้ตามปกติ แต่การที่น้องสวยฟื้นตัวได้ดีในครั้งนี้ ถือเป็นผลลัพธ์ที่น่ายินดีมากจริง ๆ
อย่างไรก็ตาม น้องสวยยังจำเป็นต้องได้รับยาป้องกันการเกิดลิ่มเลือดซ้ำและดูแลโรคหัวใจอย่างต่อเนื่อง เนื่องจากแม้ขาจะกลับมาทำงานได้แล้ว แต่โรคหัวใจที่เป็นปัจจัยเสี่ยงยังคงอยู่ และมีโอกาสเกิดลิ่มเลือดอุดตันซ้ำได้ในอนาคต
ฝากถึงเจ้าของแมวทุกท่าน
หากแมวมีอาการขาหลังอ่อนแรงเฉียบพลัน เดินไม่ได้ ร้องเจ็บผิดปกติ หรืออุ้งเท้าเย็นและซีดคล้ำ ควรรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันที อย่ารอดูอาการเอง เพราะทุกช่วงเวลามีความสำคัญต่อการรักษา ขอบคุณเจ้าของน้องสวยที่ให้ความไว้วางใจและให้ความร่วมมือในการรักษาอย่างดีเสมอมา 
วินิจฉัย: น.สพ.ธนา ศรีสองเมือง (หมอโน๊ต)
รักษาและเรียบเรียง: น.สพ.นรภัทร โสภิพันธ์ (หมอพีท)
